Trước những thay đổi của thị trường lao động, nhiều học sinh bắt đầu cân nhắc đại học, cao đẳng, học nghề và các chương trình đào tạo ứng dụng dựa trên năng lực, điều kiện kinh tế và định hướng nghề nghiệp thay vì chỉ chạy theo bằng cấp.
Đại học vẫn quan trọng nhưng không còn là lựa chọn duy nhất
Trong nhiều năm, đại học thường được xem là mục tiêu gần như mặc định sau khi học sinh hoàn thành THPT. Một tấm bằng đại học từng được kỳ vọng là bước đệm quan trọng để có việc làm ổn định, thu nhập tốt và cơ hội phát triển lâu dài. Tuy nhiên, cách nhìn này đang dần thay đổi khi người học có thêm thông tin về ngành nghề, phương thức đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động.
Quá trình chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT cũng khiến học sinh và gia đình phải cân nhắc nhiều hơn về lựa chọn sau khi hoàn thành chương trình phổ thông. Thay vì chỉ quan tâm đến việc có đủ điểm vào một trường đại học hay không, người học ngày càng đặt ra những câu hỏi cụ thể như ngành nào phù hợp với năng lực, thời gian đào tạo bao lâu, chi phí học tập thế nào và cơ hội việc làm sau tốt nghiệp ra sao. Cách tiếp cận này cho thấy định hướng nghề nghiệp đang dần được đặt cùng với kết quả học tập trong quá trình ra quyết định.
Điều đó không có nghĩa đại học mất đi vị trí trong hệ thống giáo dục. Với nhiều ngành nghề yêu cầu nền tảng học thuật và chuyên môn sâu, đây vẫn là con đường cần thiết để người học phát triển nghề nghiệp. Tuy nhiên, thay vì coi đại học là thước đo duy nhất của thành công, học sinh có xu hướng nhìn nhận đây là một trong nhiều lựa chọn và cân nhắc dựa trên mục tiêu, năng lực cũng như điều kiện thực tế của bản thân.
Thị trường lao động khiến người học quan tâm nhiều hơn đến năng lực thực tế
Một trong những nguyên nhân thúc đẩy sự thay đổi trong lựa chọn sau THPT là yêu cầu của thị trường lao động ngày càng đa dạng. Doanh nghiệp không chỉ quan tâm người lao động sở hữu bằng cấp nào mà còn chú trọng khả năng thực hiện công việc, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, sử dụng công nghệ, ngoại ngữ, giải quyết vấn đề và thích nghi với môi trường mới. Những yêu cầu này khiến quá trình đào tạo ngày càng được nhìn nhận từ góc độ năng lực thực tế thay vì chỉ dựa trên văn bằng.
Trong bối cảnh đó, Xét tuyển Đại học năm 2026 cũng được nhiều thí sinh tiếp cận theo hướng thực tế hơn. Bên cạnh điểm số và ngành học, người học có xu hướng tìm hiểu chương trình đào tạo, cơ hội thực hành, môi trường học tập và khả năng phát triển kỹ năng nghề nghiệp. Với những người đã xác định tương đối rõ công việc mong muốn, một chương trình đào tạo phù hợp về thời gian, nội dung và chi phí có thể có ý nghĩa lớn trong việc chuẩn bị cho quá trình bước vào thị trường lao động.
Sự quan tâm đến năng lực thực tế cũng tạo điều kiện để các chương trình cao đẳng, giáo dục nghề nghiệp và đào tạo theo định hướng ứng dụng được chú ý nhiều hơn. Cao đẳng có thể phù hợp với những người muốn rút ngắn thời gian học và sớm tiếp cận công việc, trong khi học nghề phù hợp với học sinh yêu thích thực hành và muốn hình thành kỹ năng nghề cụ thể. Như vậy, sự thay đổi trong lựa chọn không đơn thuần xuất phát từ việc giảm quan tâm đến đại học mà còn phản ánh nhu cầu tìm kiếm một lộ trình đào tạo sát với mục tiêu nghề nghiệp hơn.
Mỗi học sinh cần chủ động xây dựng lộ trình phù hợp
Việc có nhiều lựa chọn sau THPT mang lại cơ hội nhưng đồng thời cũng đòi hỏi học sinh phải chủ động hơn trong quá trình định hướng. Khi không còn một con đường duy nhất được xem là phù hợp với tất cả, mỗi người cần đánh giá năng lực học tập, sở thích, điều kiện kinh tế gia đình và mục tiêu nghề nghiệp trước khi đưa ra quyết định. Đây là cơ sở để tránh tình trạng lựa chọn ngành học chỉ vì tâm lý số đông hoặc kỳ vọng từ bên ngoài.
.png)
Chẳng hạn, một học sinh yêu thích lĩnh vực sức khỏe có thể tìm hiểu nhiều chương trình đào tạo khác nhau trước khi quyết định, trong đó có những lựa chọn theo hướng ứng dụng như Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn. Tương tự, người có định hướng kỹ thuật, công nghệ, dịch vụ hoặc các nhóm nghề thực hành cũng có thể so sánh chương trình đào tạo dựa trên thời gian học, nội dung chuyên môn, mức độ thực hành và cơ hội phát triển sau tốt nghiệp. Việc tìm hiểu kỹ trước khi lựa chọn sẽ giúp người học chủ động hơn thay vì chỉ chạy theo một lựa chọn được coi là phổ biến.
Quan trọng nhất, lựa chọn đại học, cao đẳng hay học nghề không nên được xem là cuộc so sánh về mức độ cao thấp giữa các con đường. Giá trị của một lộ trình nằm ở khả năng giúp người học phát huy năng lực, hình thành chuyên môn và từng bước tiến gần đến mục tiêu nghề nghiệp. Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục thay đổi, người học càng cần duy trì khả năng tự học, giao tiếp, làm việc nhóm, sử dụng công nghệ và thích nghi để có thể tiếp tục phát triển sau khi hoàn thành chương trình đào tạo. Vì vậy, điều đáng quan tâm không phải học sinh chọn con đường nào, mà là họ có đủ chủ động và nghiêm túc để biến lựa chọn đó thành nền tảng cho tương lai hay không.