Chuyên gia Dược Sài Gòn chia sẻ hội chứng Cushing do lạm dụng Corticoid

Chuyên gia Dược Sài Gòn chia sẻ hội chứng Cushing do lạm dụng CorticoidCushing là một bệnh nội tiết do rối loạn sản xuất hormone vỏ tuyến thượng thận gây tăng hormone glucocorticoid mạn tính không kìm hãm được.

Cushing là một bệnh nội tiết do rối loạn sản xuất hormone vỏ tuyến thượng thận gây tăng hormone glucocorticoid mạn tính không kìm hãm được.

Hội chứng Cushing do lạm dụng Corticoid

Hội chứng Cushing do lạm dụng Corticoid

Phân loại

Hội chứng Cushing do thuốc

Hội chứng Cushing phụ thuộc ACTH: 90%

Hội chứng Cushing không phụ thuộc ACTH

  • Adenoma
  • Carcinoma
  • Tăng sản hột

Nguyên nhân gây Cushing

Hội chứng Cushing phụ thuộc ACTH

  • U tế bào ưa kiềm
  • Rối loạn chức năng đồi yên

Hội chứng Cushing không phụ thuộc ACTH

  • Adenoma thượng thận
  • Carcinoma

Hội chứng ACTH, CRH ngoại sinh (K phổi, tuyến ức, dạ dày, tử cung)

Triệu chứng lâm sàng

Một sỗ triệu chứng thường gặp mà các giảng viên Cao đẳng Dược Sài Gòn chia sẻ:

Béo, thay đổi hình thể, mặt tròn đỏ

Rạn da, da đỏ mỏng

Rậm long, trứng cá

Tang huyết áp, rối loạn sinh dục

Rối loạn tâm thần

Teo cơ, yếu cơ

Loãng xương

Sỏi thận

Đái tháo đường

Biến chứng có thể gặp

Tăng huyết áp, đái tháo đường

Nhiễm trùng, nhiễm nấm

Gãy xương, sập đốt sống

U tuyến uyên gây mù

Hội chứng Nelson

Hội chứng Cushing do Corticoid

Là hậu quả của tình trạng lạm dụng thuốc corticoid kéo dài không có kiểm soát. Thường gặp trong các bệnh: đau khớp, hen phế quản, hội chứng thận hư, bệnh tự miễm… phải dùng Glucocorticoid, thuốc tễ, thuốc Nam  

Triệu chứng:

  • Bộ mặt Cushing: mặt tròn đỏ, bướu trâu
  • Rối loạn phân bố mỡ: mỡ tập trung chủ yếu ở mặt, cổ, trên xương đòn, bụng, ít ở các chi
  • Da mỏng, xuất huyết tự nhiên hoặc va chạm nhẹ
  • Rậm long
  • Rối loạn sinh dục: mất kinh ở nữ giới, giảm tình dục ở nam giới
  • Rối loạn thần kinh tâm lý: mệt mỏi, chán ăn…

+ Rạn da

+ Không tăng kali

+ Hạ huyết áp tư thế

+ Giảm cân

  • Các bệnh lý khác: tăng huyết áp, đái tháo đường, loãng xương, viêm dạ dày, đục thủy tinh thể…

Các rối loạn

Loãng xương:

  • Từ mức độ nhẹ đến nặng
  • Hậu quả: xương giòn, dễ gãy. Quan trọng khi bệnh nhân nhiều tuổi, chế độ ăn ít canxi, ít vận động…
  • Gãy xương là tình trạng nặng (gãy cổ xương đùi), tàn phế, bội nhiễm, tử vong

Đái tháo đường: bùng phát đái tháo đường có sẵn hoặc làm tăng đường huyết

Tăng huyết áp

Hoại tử xương vô mạch

Gây rối loạn mỡ máu

Đục thủy tinh thể dưới bao sau

Đau đầu (giả u não)

Trầm cảm

Bệnh nhân mắc hội chứng Cushing do lạm dụng Corticoid

Bệnh nhân mắc hội chứng Cushing do lạm dụng Corticoid

Các yếu tố gây Cushing do thuốc

  • Đường dùng
  • Loại thuốc: chế phẩm dược động học, ái lực thụ thể, thời gian…
  • Thời gian dùng, liều dùng
  • Phân phối thời gian dùng: ngày – đêm

Điều trị

Giải quyết tích cực bệnh lý căn bản khiến bệnh nhân lạm dụng corticoid: viêm đa khớp, thoái hóa khớp, hen phế quản…

Suy thượng thận cấp

Lâm sàng: trên bệnh nhân có biểu hiện Cushing

+ Hay gặp: yếu mệt, da bong vảy

+ Chán ăn, nôn, buồn nôn

+ Đau bụng, ỉa chảy

+ Hạ đường huyết

+ Tụt huyết áp, trụy mạch…: cơn suy thượng thận cấp

  • Điều trị

+ Bồi phụ thể tích tuần hoàn

+ Điều chỉnh RL điện giải

+ Điều trị thiếu hụt glucocorticoid

+ Điều tri yếu tố thuận lợi: nhiễm khuẩn

Liệu trình giảm liều corticoid:

  • Trong quá trình giảm liều phải theo dõi và đánh giá bệnh nhân, tiến hành giảm dần liều rồi ngừng hẳn corticoid
  • Nguyên tắc giảm liều: 2 nguyên tắc được các giảng viên văn bằng 2 Cao đẳng Dược Sài Gòn đưa ra đó là:

+ Giảm liều Prednisone từ từ 5mg/lần/mỗi 7-10 ngày. Khi liều Prednisone còn 0,3mg/kg/ngày (15mg/ngày): dùng cách nhật. Khi liều Prednisone còn 5-7,5mg/ngày thì ngừng thuốc

+ Nguyên tắc William:

Giảm liều Prednisone từ từ 5mg/lần/mỗi 7-10 ngày tùy đáp ứng của bệnh nhân

Khi liều Prednisone còn 7,5mg/ngày: Hydrocortisone 20mg/ngày

Giảm dần liều hydrocortisone 2,5mg/tuần hoặc nhanh hơn tùy bệnh nhân đến khi còn 10mg/ngày

Sau 2-3 tháng dùng Hydrocortisone 10mg/ngày, định lượng cortisol máu buổi sáng (ngừng thuốc trước 24h): Nếu cortisol 8h > 10µg/dl: ngừng thuốc. Nếu cortisol 8h < 10µg/dl: tiếp tục thuốc 1-2 tháng, kiểm tra lạị

Sau ngừng hẳn thuốc có thể làm lại test Synacthen 250µ để đánh giá dự trữ thượng thận

Trong giai đoạn chờ tuyến thượng thân phục hồi, bệnh nhân cần được cảnh báo khi có stress, nhiễm trùng... cần nhập viện ngay

Trong giai đoạnh chờ, bệnh nhân cần được hướng dẫn chế độ ăn giảm muối, giàu đạm, canxi...

Bệnh nhân và người nhà cần được hướng dẫn kỹ cách dùng hydrocortisone khi có tình trạng stress:

  • Khi bị cúm hay có tình trạng mệt mỏi: tiêm 50mg/ngày
  • Nhổ răng hay làm tiểu phẫu thuật: tiêm 40mg×2/ngày
  • Phẫu thuật lớn: tiêm 150mg-250mg/ngày

Giải quyết biến chứng mạn (tác dụng phụ) đi kèm của hội chứng Cushing

  • Tăng huyết áp
  • Loãng xương
  • Đái tháo đường
  • Đục thủy tinh thể, glaucoma
  • Viêm loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa

Bài viết liên quan

trường cao đẳng dược sài gòn tuyển sinhTop